Kısa özet
Hareketli fotoğrafların ticari bir sinema tekelinden küresel bir kültüre dönüşümü.
Zaman sırası
Muybridge'in Koşan Atı
Eadweard Muybridge, yan yana dizilmiş kameralarla dörtnala koşan bir atı fotoğraflayarak hareketli görüntünün (sinemanın) temelini attı.
Neden önemli? Eadweard Muybridge, yan yana dizilmiş kameralarla dörtnala koşan bir atı fotoğraflayarak hareketli görüntünün (sinemanın) temelini attı.
Kinetoskop'un İcadı
Thomas Edison'un asistanı W.K.L.
Neden önemli? Dickson, delikli selüloit filmi hareket ettiren ve tek kişinin delikten bakarak izlediği cihazı icat etti.
Lumière Kardeşler'in Gösterimi
Paris'te Cinématographe cihazıyla kalabalık bir izleyici kitlesine yapılan ilk ücretli film gösterimiyle sinema "toplu bir eylem" oldu.
Neden önemli? Paris'te Cinématographe cihazıyla kalabalık bir izleyici kitlesine yapılan ilk ücretli film gösterimiyle sinema "toplu bir eylem" oldu.
"Yok Olan Kadın" ve Georges Méliès
Kameranın tesadüfen takılmasıyla keşfedilen teknik sayesinde sinemada kurgu ve özel efektler dönemi başladı.
Neden önemli? Kameranın tesadüfen takılmasıyla keşfedilen teknik sayesinde sinemada kurgu ve özel efektler dönemi başladı.
Ay'a Seyahat
Méliès'in 14 dakikalık filmi, sadece günlük olayları değil fantastik bir hikayeyi anlatan ilk bilimkurgu eseri oldu.
Neden önemli? Méliès'in 14 dakikalık filmi, sadece günlük olayları değil fantastik bir hikayeyi anlatan ilk bilimkurgu eseri oldu.
Büyük Tren Soygunu
Farklı mekanlarda çekilen sahnelerin kesilip birleştirilmesiyle "kurgu" ve "aksiyon" sineması doğdu.
Neden önemli? Farklı mekanlarda çekilen sahnelerin kesilip birleştirilmesiyle "kurgu" ve "aksiyon" sineması doğdu.
Nickelodeon'ların Açılması
Pittsburgh'da açılan ve giriş ücreti 5 sent (nickel) olan kapalı sinema salonları, sinemayı işçi sınıfının ucuz eğlencesi yaptı.
Neden önemli? Pittsburgh'da açılan ve giriş ücreti 5 sent (nickel) olan kapalı sinema salonları, sinemayı işçi sınıfının ucuz eğlencesi yaptı.
Edison'un Tröstü (MPPC)
Edison, ABD'deki tüm kamera ve film patentlerini tekeline alarak rakiplerini zorla sektörden silmeye çalıştı.
Neden önemli? Edison, ABD'deki tüm kamera ve film patentlerini tekeline alarak rakiplerini zorla sektörden silmeye çalıştı.
İlk Sinema Yıldızı
Seyirciler, isimsiz "Biograph Kızı"nın kim olduğunu merak etmeye başladı.
Neden önemli? Florence Lawrence, adı afişlere yazılan ilk film yıldızı oldu.
Hollywood'un İlk Stüdyosu
Edison'un adamlarından kaçan Nestor Studios, yıl boyu güneş ışığı olan Hollywood, Kaliforniya'da ilk kalıcı stüdyoyu açtı.
Neden önemli? Edison'un adamlarından kaçan Nestor Studios, yıl boyu güneş ışığı olan Hollywood, Kaliforniya'da ilk kalıcı stüdyoyu açtı.
Charlie Chaplin'in Doğuşu
Chaplin, bol pantolonu ve bastonuyla meşhur "Şarlo" (The Tramp) karakterini yaratarak küresel bir ikona dönüştü.
Neden önemli? Chaplin, bol pantolonu ve bastonuyla meşhur "Şarlo" (The Tramp) karakterini yaratarak küresel bir ikona dönüştü.
Bir Ulusun Doğuşu (D.W. Griffith)
Sinema dilini (yakın çekim, paralel kurgu) devrimleştiren ilk modern uzun metrajlı film oldu, ancak ırkçı mesajıyla büyük tepki çekti.
Neden önemli? Sinema dilini (yakın çekim, paralel kurgu) devrimleştiren ilk modern uzun metrajlı film oldu, ancak ırkçı mesajıyla büyük tepki çekti.
United Artists'in Kuruluşu
Chaplin, Mary Pickford, Douglas Fairbanks ve D.W.
Neden önemli? Griffith, büyük stüdyoların baskısına isyan ederek kendi bağımsız dağıtım şirketlerini kurdu.
Hollywoodland Tabelası
Dünyaca ünlü Hollywood yazısı, aslında sadece yerel bir gayrimenkul projesinin devasa bir reklam panosu olarak dağın yamacına dikildi.
Neden önemli? Dünyaca ünlü Hollywood yazısı, aslında sadece yerel bir gayrimenkul projesinin devasa bir reklam panosu olarak dağın yamacına dikildi.
MGM'in Kuruluşu
"Gökyüzündeki yıldızlardan daha fazla yıldıza sahibiz" mottosuyla stüdyo sisteminin en ihtişamlı şirketi Metro-Goldwyn-Mayer kuruldu.
Neden önemli? "Gökyüzündeki yıldızlardan daha fazla yıldıza sahibiz" mottosuyla stüdyo sisteminin en ihtişamlı şirketi Metro-Goldwyn-Mayer kuruldu.
The Jazz Singer ve Ses Devrimi
Dudak hareketleriyle sesin senkronize olduğu ilk ticari uzun metrajlı film yayınlandı.
Neden önemli? Sessiz sinema dönemi sona erdi.
Steamboat Willie
Walt Disney'in ses senkronizasyonlu çizgi filmiyle Mickey Mouse tüm dünyanın tanıdığı bir yıldıza dönüştü.
Neden önemli? Walt Disney'in ses senkronizasyonlu çizgi filmiyle Mickey Mouse tüm dünyanın tanıdığı bir yıldıza dönüştü.
İlk Akademi Ödülleri (Oscar)
Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi (AMPAS), Hollywood'un imajını düzeltmek için özel bir akşam yemeğinde ilk ödülleri dağıttı.
Neden önemli? Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi (AMPAS), Hollywood'un imajını düzeltmek için özel bir akşam yemeğinde ilk ödülleri dağıttı.
Hays Sansür Yasası (Production Code)
Hollywood, muhafazakar tepkileri dindirmek için kendi filmlerini sert ahlaki kurallarla sansürlemeye başladı.
Neden önemli? Hollywood, muhafazakar tepkileri dindirmek için kendi filmlerini sert ahlaki kurallarla sansürlemeye başladı.
Technicolor'ın Yükselişi
Üç renkli çekim teknolojisi sayesinde sinema gerçek renklerine kavuştu.
Neden önemli? Üç renkli çekim teknolojisi sayesinde sinema gerçek renklerine kavuştu.
King Kong
Dev maymun filmi, stop-motion animasyon ve devasa görsel efektlerle gişeleri altüst eden ilk fantastik başyapıt oldu.
Neden önemli? Dev maymun filmi, stop-motion animasyon ve devasa görsel efektlerle gişeleri altüst eden ilk fantastik başyapıt oldu.
Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler
Walt Disney'in "çılgınlık" denilen projesi, dünyanın ilk uzun metrajlı animasyon filmi olarak tarihe geçti.
Neden önemli? Walt Disney'in "çılgınlık" denilen projesi, dünyanın ilk uzun metrajlı animasyon filmi olarak tarihe geçti.
Altın Yıl
Hollywood'un altın çağının zirvesi; "Rüzgar Gibi Geçti" ve "Oz Büyücüsü" gibi sinema tarihinin en ikonik filmleri aynı yıl vizyona girdi.
Neden önemli? Hollywood'un altın çağının zirvesi; "Rüzgar Gibi Geçti" ve "Oz Büyücüsü" gibi sinema tarihinin en ikonik filmleri aynı yıl vizyona girdi.
Yurttaş Kane (Citizen Kane)
25 yaşındaki Orson Welles, kamera açıları, ışık ve kurgu yenilikleriyle sinema kurallarını baştan yazdı.
Neden önemli? 25 yaşındaki Orson Welles, kamera açıları, ışık ve kurgu yenilikleriyle sinema kurallarını baştan yazdı.
Cannes Film Festivali
Hollywood'un endüstriyel sinemasına karşı Avrupa'nın "sanat" sinemasını savunan küresel vizyonu güçlendi.
Neden önemli? Hollywood'un endüstriyel sinemasına karşı Avrupa'nın "sanat" sinemasını savunan küresel vizyonu güçlendi.
Hollywood Kara Listesi
Soğuk Savaş paranoyasıyla komünist sempatizanı olduğu iddia edilen pek çok senarist ve yönetmen Hollywood'dan dışlandı.
Neden önemli? Soğuk Savaş paranoyasıyla komünist sempatizanı olduğu iddia edilen pek çok senarist ve yönetmen Hollywood'dan dışlandı.
Paramount Kararı
ABD Yüksek Mahkemesi, stüdyoların kendi sinema salonlarına sahip olmasını yasaklayarak Hollywood tekelini (Stüdyo Sistemini) çökertti.
Neden önemli? ABD Yüksek Mahkemesi, stüdyoların kendi sinema salonlarına sahip olmasını yasaklayarak Hollywood tekelini (Stüdyo Sistemini) çökertti.
Televizyon Tehdidi ve Geniş Ekran
İnsanların evlerinde TV izlemesini engellemek için Hollywood; Cinerama, CinemaScope ve 3D teknolojilerine saldırdı.
Neden önemli? İnsanların evlerinde TV izlemesini engellemek için Hollywood; Cinerama, CinemaScope ve 3D teknolojilerine saldırdı.
Fransız Yeni Dalgası
Godard ve Truffaut gibi yönetmenlerin "kamera kalemi" konseptiyle "Auteur" (yaratıcı-yazar) yönetmen kavramı doğdu.
Neden önemli? Godard ve Truffaut gibi yönetmenlerin "kamera kalemi" konseptiyle "Auteur" (yaratıcı-yazar) yönetmen kavramı doğdu.
Hays Kodunun İptali
Aile dostu sansür kodları çöktü ve yerini bugün kullandığımız G, PG, R gibi yaş derecelendirme (rating) sistemi aldı.
Neden önemli? Aile dostu sansür kodları çöktü ve yerini bugün kullandığımız G, PG, R gibi yaş derecelendirme (rating) sistemi aldı.
Easy Rider ve Yeni Hollywood
Stüdyoların para kaybettiği dönemde, düşük bütçeli, sistem karşıtı ve cesur genç yönetmenlerin (Coppola, Scorsese) devri başladı.
Neden önemli? Stüdyoların para kaybettiği dönemde, düşük bütçeli, sistem karşıtı ve cesur genç yönetmenlerin (Coppola, Scorsese) devri başladı.
Jaws (Gişe Canavarının Doğuşu)
Steven Spielberg'in filmi devasa TV reklamlarıyla yazın vizyona girip rekor kırarak "Blockbuster" çağını başlattı.
Neden önemli? Steven Spielberg'in filmi devasa TV reklamlarıyla yazın vizyona girip rekor kırarak "Blockbuster" çağını başlattı.
Star Wars (Yıldız Savaşları)
Görsel efekt devrimi yaratan film, aynı zamanda oyuncak ve ticari ürün satışı (merchandising) ile sinemanın iş modelini değiştirdi.
Neden önemli? Görsel efekt devrimi yaratan film, aynı zamanda oyuncak ve ticari ürün satışı (merchandising) ile sinemanın iş modelini değiştirdi.
VHS Devrimi
Ev sineması kasetleri, filmlerin vizyondan sonra da devasa paralar kazanmasını sağlayarak stüdyo karlarını katladı.
Neden önemli? Ev sineması kasetleri, filmlerin vizyondan sonra da devasa paralar kazanmasını sağlayarak stüdyo karlarını katladı.
Jurassic Park ve CGI
Gerçekçi bilgisayar destekli görüntülerin (CGI) kullanımı, fiziksel özel efektlerin yerini almaya başladı.
Neden önemli? Gerçekçi bilgisayar destekli görüntülerin (CGI) kullanımı, fiziksel özel efektlerin yerini almaya başladı.
Toy Story
Pixar tarafından üretilen tamamen bilgisayar animasyonlu ilk uzun metrajlı film vizyona girdi.
Neden önemli? Pixar tarafından üretilen tamamen bilgisayar animasyonlu ilk uzun metrajlı film vizyona girdi.
Titanic
Uzun süre dünyanın en çok gişe hasılatı yapan filmi olarak küresel sinema ekonomisinin sınırlarını yeniden çizdi.
Neden önemli? Uzun süre dünyanın en çok gişe hasılatı yapan filmi olarak küresel sinema ekonomisinin sınırlarını yeniden çizdi.
Iron Man ve MCU (Marvel)
Çizgi roman evrenlerinin (franchise) birbiriyle bağlantılı filmler halinde her yıl milyarlarca dolar kazandığı çağ başladı.
Neden önemli? Çizgi roman evrenlerinin (franchise) birbiriyle bağlantılı filmler halinde her yıl milyarlarca dolar kazandığı çağ başladı.
Avatar
James Cameron, 3D teknolojisini zirveye taşıyarak sinema salonu deneyimini tekrar ön plana çıkardı ve gişe rekorunu ele geçirdi.
Neden önemli? James Cameron, 3D teknolojisini zirveye taşıyarak sinema salonu deneyimini tekrar ön plana çıkardı ve gişe rekorunu ele geçirdi.
Streaming (Yayın) Savaşları
Netflix ve Amazon gibi devlerin filmleri sinema salonu yerine doğrudan evlere yayınlaması, 100 yıllık stüdyo sistemini kökünden sarstı.
Neden önemli? Netflix ve Amazon gibi devlerin filmleri sinema salonu yerine doğrudan evlere yayınlaması, 100 yıllık stüdyo sistemini kökünden sarstı.
Dönüm noktaları
- Edison'dan Kaçış ve Güneş — Edison'un acımasız patent vergilerinden kaçan sinemacılar, hem bağımsız çalışabilmek hem de yıl boyu doğal güneş ışığıyla (o dönem yapay ışık yetersizdi) film çekebilmek için Hollywood'a göç etti.
- Stüdyo Sistemi Tekeli — 1920'lerden 1948'e kadar 5 büyük stüdyo (Big Five), oyuncuları sözleşmeli köle gibi çalıştırdı, filmleri çekti, dağıttı ve kendi sinema salonlarında göstererek mutlak bir tekel kurdu.
- Blockbuster Devrimi — 1970'lerde Jaws ve Star Wars ile birlikte, filmlerin yazın devasa reklam kampanyalarıyla vizyona girip milyarlarca dolar kazandırdığı "Gişe Canavarı" çağı başladı.